Doanh nghiệp lớn nhập cuộc vào chương trình công nghệ chiến lược
Đường sắt tốc độ cao đang được nhìn nhận không đơn thuần là một công trình giao thông chiến lược, mà còn là cơ hội để Việt Nam xây dựng nền tảng công nghiệp và công nghệ mới. Đây là tinh thần chính được đặt ra tại cuộc họp triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực xây dựng công trình đường sắt tốc độ cao do Bộ Xây dựng tổ chức mới đây.
Cuộc họp có sự tham gia của các cơ quan chuyên môn, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Trọng tâm thảo luận không chỉ là chuẩn bị cho một dự án hạ tầng có quy mô lớn, mà còn là cách hình thành năng lực trong nước ở những khâu quan trọng như khảo sát, thiết kế, thi công, chế tạo cấu kiện, điều hành, vận hành và bảo trì hệ thống.
Theo định hướng của Bộ Xây dựng, chương trình phát triển công nghệ đường sắt tốc độ cao cần được triển khai theo hướng có sản phẩm cụ thể, có đơn vị chịu trách nhiệm và có khả năng ứng dụng vào thực tế. Đây là điểm đáng chú ý, bởi với một lĩnh vực có yêu cầu kỹ thuật cao như đường sắt tốc độ cao, nghiên cứu khoa học nếu không gắn với năng lực sản xuất, thử nghiệm và vận hành sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất.
Trong bức tranh đó, doanh nghiệp được xác định là một lực lượng quan trọng. Đại diện Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) cho biết có thể tham gia vào các mảng liên quan đến hệ thống điều hành tập trung, tín hiệu, điều khiển, trung tâm điều hành OCC và nền tảng quản lý thông minh. Đây là các cấu phần giữ vai trò then chốt trong vận hành một hệ thống đường sắt hiện đại, nơi yêu cầu về dữ liệu, điều khiển và an toàn kỹ thuật rất cao.
Ở hướng khác, Tập đoàn Hòa Phát (HPG) đề xuất tham gia nghiên cứu và sản xuất ray đường sắt, cấu kiện thép khẩu độ lớn cùng các vật tư cơ khí phục vụ thi công, bảo trì công trình. Sự tham gia của Hòa Phát cho thấy bài toán đường sắt tốc độ cao không chỉ nằm ở công nghệ điều hành, mà còn mở ra nhu cầu lớn đối với ngành thép, cơ khí chế tạo và vật liệu xây dựng trong nước.
Việc các doanh nghiệp lớn bước đầu thể hiện khả năng tham gia cho thấy dự án đường sắt tốc độ cao có thể tạo ra tác động lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi ngành giao thông. Nếu được tổ chức hợp lý, chương trình này có thể kéo theo sự phát triển của nhiều lĩnh vực như vật liệu, cơ khí chính xác, công nghệ thông tin, tự động hóa, kiểm định, thử nghiệm và đào tạo nhân lực kỹ thuật cao.
Dù vậy, khoảng cách về năng lực vẫn là vấn đề phải nhìn nhận thẳng thắn. Việt Nam đã có kinh nghiệm trong nhiều công trình hạ tầng lớn như cầu, hầm, cao tốc, song đường sắt tốc độ cao là lĩnh vực phức tạp hơn, đòi hỏi hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, công nghệ thi công, thiết bị kiểm định và nguồn nhân lực chuyên sâu. Một số công nghệ như bản đường không ballast, hệ thống tín hiệu điều hành hay tích hợp vận hành vẫn là những mảng Việt Nam cần từng bước tiếp cận, làm chủ và nội địa hóa.
Chính vì vậy, chương trình phát triển công nghệ cho đường sắt tốc độ cao được đặt trong mô hình phối hợp nhiều bên. Cơ quan quản lý giữ vai trò điều phối và đặt hàng nhiệm vụ; các viện nghiên cứu, trường đại học đảm nhận phần nghiên cứu nền tảng, tiêu chuẩn, đào tạo; còn doanh nghiệp tham gia ở khâu ứng dụng, sản xuất, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ.
Mốc 2028 và yêu cầu biến nhiệm vụ thành sản phẩm
Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh phát triển công nghệ xây dựng đường sắt tốc độ cao là nhiệm vụ quan trọng đối với ngành xây dựng cũng như chiến lược tự chủ công nghệ quốc gia. Theo Bộ trưởng, giá trị của dự án không chỉ nằm ở tuyến đường sắt, mà còn ở khả năng tạo dựng năng lực công nghiệp, công nghệ và đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam.
Trên cơ sở đó, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương hoàn thiện danh mục nhiệm vụ. Mỗi nhiệm vụ phải được xác định rõ tên gọi, sản phẩm đầu ra, đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp và ban chủ nhiệm đề tài. Cách làm này nhằm bảo đảm các nhiệm vụ không dừng ở định hướng chung, mà phải có đầu mối chịu trách nhiệm và kết quả cụ thể để kiểm tra, đánh giá.
Các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp liên quan được yêu cầu cử cán bộ có chuyên môn sâu tham gia trực tiếp. Việc đăng ký nhiệm vụ phải hoàn tất trước ngày 25/5 để tổng hợp, báo cáo lãnh đạo Bộ, đồng thời phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ báo cáo Chính phủ.
Bộ Xây dựng cũng dự kiến thành lập Ban Chỉ đạo cấp ngành và Hội đồng khoa học chuyên trách để điều phối chương trình. Trong giai đoạn từ ngày 25 đến 30/5/2026, lãnh đạo Bộ cùng các đơn vị liên quan sẽ khảo sát một số cơ sở công nghiệp quốc phòng và doanh nghiệp, qua đó đánh giá khả năng phối hợp trong nghiên cứu, chế tạo và tích hợp công nghệ.
Danh sách các lực lượng được đề xuất tham gia khá rộng, gồm nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Có thể kể đến Đại học Giao thông Vận tải, Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải, Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM, Đại học Xây dựng Hà Nội, Đại học Kiến trúc Hà Nội, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Viettel, Hòa Phát và các đơn vị có liên quan khác.
Các nhóm nhiệm vụ trọng tâm bao phủ nhiều khâu của chuỗi giá trị đường sắt tốc độ cao. Trong đó có xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn; làm chủ công nghệ khảo sát, thiết kế; nghiên cứu chế tạo ray, tà vẹt, bản đường không ballast; công nghệ thi công cầu, hầm, nhà ga; phát triển hệ thống điện sức kéo, tín hiệu điều hành; đào tạo nhân lực; đồng thời xây dựng các phần mềm phục vụ thiết kế, mô phỏng và tính toán kết cấu.
Theo yêu cầu của Bộ trưởng Trần Hồng Minh, các nhiệm vụ ưu tiên phải hoàn thành chậm nhất trong năm 2028. Đây là mốc thời gian quan trọng, bởi kết quả của giai đoạn này sẽ cho thấy Việt Nam có thể chuẩn bị được đến đâu về năng lực công nghệ trước khi bước sâu hơn vào quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành hệ thống đường sắt tốc độ cao.
Với cách tiếp cận hiện nay, đường sắt tốc độ cao không chỉ là câu chuyện của vốn đầu tư hay tiến độ thi công. Dự án còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về khả năng huy động trí tuệ, năng lực sản xuất và sức mạnh công nghệ trong nước. Nếu các nhiệm vụ được triển khai thực chất, đây có thể là bước khởi đầu để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào một lĩnh vực công nghiệp có yêu cầu kỹ thuật cao, thay vì chỉ đóng vai trò tiếp nhận và lắp đặt công nghệ từ bên ngoài.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/viettel-muon-nhap-cuoc-sieu-du-an-67-ty-usd-bo-xay-dung-dat-moc-hoan-thanh-nhiem-vu-1447283.html
