Cú sốc pháp lý lấn át luận điểm đầu tư

Hàng cơ bản “mắc cạn”

Thị trường chứng khoán thời gian gần đây liên tiếp chứng kiến những cú sốc pháp lý liên quan đến lãnh đạo doanh nghiệp tại hàng loạt công ty như CTCP Tập đoàn PC1 (mã PC1), CTCP Tư vấn Xây dựng điện 1 (mã TV1), CTCP Tư vấn Xây dựng Điện 2 (mã TV2), CTCP Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (mã DGC)… Ngay lập tức, giá cổ phiếu lao dốc mạnh, phản ánh rõ phản ứng tiêu cực của nhà đầu tư trước những rủi ro mới phát sinh.

Điều đáng nói là các doanh nghiệp này vốn được xem là nhóm “hàng cơ bản”, sở hữu nền tảng tài chính tương đối tốt, giá trị hợp đồng chưa thực hiện (backlog) lớn, hưởng lợi từ xu hướng đầu tư dài hạn và được thị trường đánh giá có nhiều tiềm năng tăng trưởng.

TV2 là doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực tư vấn, thiết kế và tổng thầu EPC điện. Hiện doanh nghiệp đang mở rộng sang vận hành nhà máy điện (O&M) và đầu tư năng lượng, hướng tới mô hình bao phủ toàn bộ vòng đời dự án điện.

Ngay trước thời điểm Chủ tịch Hội đồng quản trị vướng vấn đề pháp lý, nhiều công ty chứng khoán vẫn đưa ra định giá tích cực đối với TV2. Chẳng hạn, VCBS định giá ở mức 45.500 đồng/cổ phiếu, trong khi Vietcap đưa giá mục tiêu 49.000 đồng/cổ phiếu, tương ứng dư địa tăng đáng kể so với thị giá đã chiết khấu về khoảng 30.000 đồng/cổ phiếu hiện tại.

Luận điểm đầu tư dành cho TV2 được xây dựng khá rõ ràng. Doanh nghiệp sở hữu lượng backlog lớn nhờ loạt dự án trọng điểm như Ô Môn IV, Biomass Yên Bái 1, Biomass Tuyên Quang hay điện gió Tân Thuận 3. Riêng gói EPC Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn IV có tổng giá trị khoảng 22.200 tỷ đồng, trong đó TV2 dự kiến đảm nhận khoảng 15% giá trị hợp đồng, tương ứng khoảng 3.300 tỷ đồng doanh thu tiềm năng trong giai đoạn 2026 – 2028.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn được kỳ vọng tham gia sâu hơn vào các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2, đồng thời duy trì nguồn thu ổn định từ mảng O&M với 48 nhà máy điện đang quản lý, tổng công suất khoảng 6 GW.

Cùng với TV2, TV1 cũng được đánh giá là doanh nghiệp có nhiều dư địa tăng trưởng. TV1 hiện diện tại hàng loạt dự án thủy điện mở rộng như Sơn La, Lai Châu, Tuyên Quang, A Vương hay Quảng Trị. Doanh nghiệp đồng thời tham gia quy hoạch điện gió ngoài khơi trên toàn quốc – lĩnh vực được kỳ vọng tăng trưởng mạnh trong tương lai; nghiên cứu truyền tải điện một chiều và tham gia lập lại báo cáo tiền khả thi cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Đáng chú ý, Hội đồng quản trị đã định hướng TV1 phát triển mạnh cả mảng tư vấn và EPC nhằm có thể cạnh tranh sòng phẳng với TV2 ở các dự án lớn trong lộ trình 5 – 10 năm tới.

Trong khi đó, PC1 từ lâu đã là cái tên quen thuộc trong lĩnh vực xây lắp điện và đầu tư năng lượng. Với hơn 50 năm kinh nghiệm, doanh nghiệp sở hữu năng lực triển khai đường dây truyền tải, trạm biến áp, năng lượng tái tạo và gần đây mở rộng sang khai khoáng niken cũng như bất động sản.

VNDIRECT đánh giá triển vọng của PC1 ở mức tích cực khi Việt Nam đang liên tục cải cách khung pháp lý nhằm thúc đẩy chu kỳ đầu tư mới vào cả công suất điện và lưới điện trong giai đoạn 2026 – 2030. Trong đó, năng lượng tái tạo và lưới điện quốc gia sẽ là trọng tâm phát triển nhằm theo đuổi mục tiêu kép: vừa bảo đảm nguồn cung điện cho tăng trưởng, vừa đáp ứng các cam kết về môi trường. Điều này sẽ tạo ra lượng backlog tiềm năng rất lớn, mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực xây lắp điện như PC1.

Giá mục tiêu VNDIRECT đưa ra đối với PC1 là 30.800 đồng/cổ phiếu, cao hơn đáng kể so với vùng giá hiện tại quanh 20.000 đồng/ cổ phiếu.

Ở nhóm hóa chất, DGC từng được xem là một trong những “bluechip tăng trưởng” tiêu biểu của thị trường chứng khoán Việt Nam. Doanh nghiệp sở hữu khoảng 70.000 tấn công suất phốt pho vàng mỗi năm, chiếm hơn một nửa năng lực sản xuất của Việt Nam và là nguồn cung lớn cho các thị trường bán dẫn như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc).

Ngay cả sau cú sốc pháp lý, một số tổ chức phân tích vẫn duy trì đánh giá tích cực với DGC. Trong đó, Chứng khoán Yuanta Việt Nam từng đưa ra giá mục tiêu hơn 128.000 đồng/cổ phiếu, trong khi thị giá cổ phiếu thời điểm đó ở mức 53.400 đồng. Định giá P/E dự phóng của DGC chỉ còn khoảng 9 lần, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng lịch sử của doanh nghiệp.

Cơ hội còn hay không sau cú sốc pháp lý?

Rủi ro pháp lý khiến giá cổ phiếu trở nên “lệch pha” với triển vọng doanh nghiệp, đồng thời làm nhà đầu tư thận trọng hơn trong giao dịch.

Ông Vũ Duy Khánh, Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán Smart Invest đánh giá, trong hoạt động kinh doanh luôn tồn tại các rủi ro pháp lý, nhưng chưa bao giờ tần suất xuất hiện lại dày đặc và tập trung ở nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực như hiện nay.

Dù nhà đầu tư vẫn nhìn thấy khả năng mở rộng lợi nhuận của doanh nghiệp, rủi ro pháp lý khiến thị trường phản ứng theo hướng phòng thủ. Điều này khiến giá cổ phiếu trở nên “lệch pha” với triển vọng doanh nghiệp, đồng thời làm nhà đầu tư thận trọng hơn trong giao dịch. Đặc biệt, nhiều vụ việc xảy ra tại các doanh nghiệp tư nhân thuộc những lĩnh vực mà trước đây thị trường ít nghĩ đến khả năng phát sinh rủi ro tương tự.

“Thị trường vẫn thường xuất hiện những trường hợp lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân bị bắt, nhưng chủ yếu liên quan đến rủi ro của doanh nghiệp với nhà đầu tư. Còn hiện nay, rủi ro lại là giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước, là một câu chuyện khác”, ông Khánh nói.

Sau các vụ việc pháp lý gần đây liên quan đến nhiều doanh nghiệp niêm yết, giới đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi liệu cơ hội còn tồn tại ở những cổ phiếu vẫn được xem là “hàng cơ bản” như DGC, TV2, PC1 hay TV1 hay không.

Theo ông Khánh, khi đánh giá cơ hội đầu tư, cần phân tách giữa nhóm doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối và doanh nghiệp tư nhân.

Với nhóm doanh nghiệp nhà nước như TV1 hay TV2, tác động thường ở mức thấp hơn do hệ thống quản trị có tính kế thừa cao và việc thay thế nhân sự thường diễn ra tương đối nhanh. Người được bổ nhiệm có thể đến từ doanh nghiệp khác trong cùng ngành hoặc từ hệ thống quản lý nhà nước, nên mức độ am hiểu lĩnh vực vẫn tương đối cao. Ngoài ra, doanh nghiệp nhà nước thường vận hành theo các chuẩn mực quản trị, kế toán và giám sát tài chính chặt chẽ hơn. Nhà đầu tư cũng ít lo ngại hơn về rủi ro thất thoát tài sản hoặc các vấn đề quản trị sau biến cố.

“Trong bối cảnh Quy hoạch Điện VIII bước vào giai đoạn triển khai mạnh, các doanh nghiệp tư vấn điện vẫn còn dư địa tăng trưởng dài hạn nhờ nhu cầu lớn ở các mảng tư vấn, EPC và xây lắp điện”, ông Khánh đánh giá, đồng thời phân tích thêm rằng, sau thông tin lãnh đạo vướng vấn đề pháp lý, nhóm cổ phiếu vốn nhà nước cũng ghi nhận mức giảm nhẹ hơn so với các doanh nghiệp tư nhân.

Ngược lại, rủi ro sẽ lớn hơn đối với khối doanh nghiệp tư nhân nếu lãnh đạo vướng pháp lý đồng thời là cổ đông chi phối hoặc người sáng lập. Khi đó, vấn đề không chỉ nằm ở thay đổi nhân sự mà còn liên quan đến khả năng duy trì động lực điều hành, hiệu quả quản trị và kiểm soát chi phí của bộ máy mới.

Do đó, với các doanh nghiệp tư nhân gặp biến cố pháp lý, nhà đầu tư cần đánh giá kỹ cơ cấu sở hữu, đội ngũ kế cận và khả năng duy trì hoạt động sau khi thay đổi lãnh đạo, thay vì chỉ nhìn vào mức giảm của giá cổ phiếu để xác định liệu cổ phiếu đã đủ hấp dẫn hay chưa.

Vai trò công bố thông tin của doanh nghiệp khi xảy ra các vấn đề pháp lý lúc này cũng đặc biệt quan trọng.

Theo ông Khánh, tại các thị trường phát triển như Mỹ, dù cơ quan điều tra khó công bố chi tiết vụ việc ngay từ đầu, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động xây dựng các kịch bản tác động đến hoạt động kinh doanh hoặc tiến độ dự án để nhà đầu tư có cơ sở định giá rủi ro. Trong khi đó, tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp gần như không đưa ra các ước tính cụ thể, khiến thị trường thiếu dữ liệu để đánh giá, từ đó dẫn đến tâm lý bán tháo mạnh.