Mở đường cho dòng tiền dài hạn

Khoảng cách rất lớn giữa hai con số cho thấy vấn đề của ngành quản lý quỹ Việt Nam không hẳn nằm ở chỗ thiếu nguồn tiền, mà là làm thế nào tạo được một “đường dẫn” đủ tin cậy để đưa một phần nguồn lực tích lũy trong xã hội vào đầu tư dài hạn.

Trong 10 năm qua, tổng tài sản quản lý toàn ngành quỹ đã tăng gần 7 lần, lên hơn 846.000 tỷ đồng vào giữa năm 2026. Đây là tốc độ tăng trưởng đáng ghi nhận, nhưng nhìn sâu vào cấu trúc, phần lớn tài sản vẫn là vốn ủy thác của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ. Phần vốn trực tiếp từ người dân thông qua các quỹ đầu tư còn tương đối khiêm tốn.

Tổng tài sản quản lý của ngành hiện tương đương khoảng 6% GDP, thấp hơn đáng kể so với trên 31% tại Thái Lan, trên 56% tại Malaysia và khoảng 84% tại Hàn Quốc. Khoảng cách này vừa phản ánh mức độ phát triển còn hạn chế, vừa cho thấy dư địa tăng trưởng lớn nếu ngành quỹ có thể mở rộng được nền tảng nhà đầu tư cá nhân.

Khả năng tích lũy của người Việt không thấp. Hơn 11 triệu tỷ đồng tiền gửi dân cư là một minh chứng. Tuy nhiên, khoảng 87% tài sản của nhóm có tích lũy vẫn tập trung vào tiền gửi tiết kiệm, bất động sản và vàng.

Cấu trúc này khó thay đổi chỉ bằng việc có thêm vài sản phẩm quỹ. Điều cần thiết hơn là tạo ra một hệ sinh thái đầu tư đủ thuận tiện, minh bạch và đáng tin cậy để người dân sẵn sàng dịch chuyển một phần tài sản từ những kênh quen thuộc sang các sản phẩm tài chính dài hạn.

Bối cảnh hiện nay đang tạo thêm điều kiện cho sự dịch chuyển đó. Nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao, TTCK bước sang một giai đoạn phát triển mới sau khi Việt Nam chính thức tham gia nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell từ ngày 21/9/2026. Hệ thống giao dịch mới đã vận hành, khung pháp lý tiếp tục được hoàn thiện và những sản phẩm như quỹ thị trường tiền tệ lần đầu được luật hóa.

Đó là những điều kiện cần. Điều kiện đủ vẫn là khả năng xây dựng niềm tin của ngành quản lý quỹ.

Mục tiêu đến năm 2030 là có 500 quỹ, khoảng 2,5 triệu nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ và đưa tổng tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán lên mức tương đương 5% GDP. Nếu GDP danh nghĩa tăng khoảng 10% mỗi năm, quy mô này có thể tương đương khoảng 1 triệu tỷ đồng, gần gấp 4 lần mức hiện nay.

Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đang hướng tới đồng thời ba yếu tố: phát triển nhà đầu tư chuyên nghiệp, đa dạng hóa sản phẩm và củng cố hệ thống định chế trung gian. Đây là hướng đi cần thiết, bởi một thị trường vốn phát triển khó có thể dựa quá nhiều vào nhà đầu tư cá nhân tự giao dịch.

Ngành quỹ vì thế cần được nhìn rộng hơn vai trò của một kênh bán sản phẩm đầu tư. Đây phải là lực lượng nhà đầu tư tổ chức có khả năng tập hợp những khoản tiền nhỏ, phân tán trong xã hội thành những dòng vốn lớn, được quản lý chuyên nghiệp và đầu tư với tầm nhìn dài hạn.

Khi đó, lợi ích không chỉ thuộc về người sở hữu chứng chỉ quỹ. Một lực lượng nhà đầu tư tổ chức đủ lớn còn giúp thị trường cải thiện chiều sâu, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và tạo nguồn vốn bền vững hơn cho nền kinh tế.

Nhưng để đi từ hơn 700.000 lên 2,5 triệu nhà đầu tư chứng chỉ quỹ, ngành quỹ cần thay đổi cách tiếp cận. Người dân sẽ không chuyển tiền tiết kiệm sang quỹ chỉ vì được khuyến nghị đầu tư dài hạn. Họ cần sản phẩm dễ hiểu, tiếp cận thuận tiện, hiệu quả đầu tư đủ sức thuyết phục và quan trọng nhất là sự minh bạch.