Quy hoạch bô-xít điều chỉnh: Dự án 57.000 tỷ đồng của Hóa chất Đức Giang ở Đắk Nông sẽ ra sao?

Dự án Tổ hợp bô-xít – alumin – nhôm trị giá 57.000 tỷ đồng (2,3 tỷ USD) do Tập đoàn Hóa chất Đức Giang đề xuất đầu tư tại tỉnh Đắk Nông tiếp tục nhận được sự quan tâm khi Chính phủ vừa điều chỉnh Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Trong quy hoạch điều chỉnh khoáng sản, Chính phủ đã sắp xếp lại các khu vực khai thác bô-xít, giảm từ 8 cụm mỏ xuống còn 6 cụm mỏ, đồng thời phân bổ lại trữ lượng nhằm “đảm bảo lập dự án khai thác các cụm có hiệu quả”.

Đáng chú ý, Cụm Đắk Nông 2 được bổ sung các mỏ Tuy Đức, Đắk Song, ĐS1 và ĐS2 – chính là khu vực Hóa chất Đức Giang đề xuất đầu tư. Bên cạnh đó, nhiều mỏ cũng được điều chuyển giữa các cụm Nhân Cơ, Đắk Nông 3 và Đắk Nông 4 để cân đối trữ lượng và tối ưu hiệu quả khai thác.

Việc các mỏ tại Tuy Đức và Đắk Song tiếp tục nằm trong quy hoạch được xem là tín hiệu tích cực đối với dự án của Hóa chất Đức Giang, bởi nguồn nguyên liệu đầu vào vẫn được đảm bảo trong định hướng phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, quy hoạch mới cũng đặt ra yêu cầu dự án phải phù hợp với phương án khai thác theo cụm mỏ, thay vì được xem xét riêng lẻ như trước. Với công suất khai thác 14,4 triệu tấn quặng mỗi năm, dự án của Đức Giang thuộc nhóm có quy mô rất lớn.

Quy hoạch cũng nhấn mạnh việc “phân bổ trữ lượng hợp lý” nhằm bảo đảm hiệu quả khai thác. Điều này đồng nghĩa quy mô khai thác thực tế của từng dự án sẽ phụ thuộc vào phương án phân bổ tài nguyên của từng cụm mỏ, khả năng phát triển hạ tầng và nhu cầu chế biến, thay vì hoàn toàn theo công suất doanh nghiệp đề xuất.

Một điểm đáng chú ý khác là ở khâu chế biến. Quy hoạch yêu cầu rà soát, điều chỉnh các dự án sản xuất alumin, đồng thời chuyển đầu tư các nhà máy alumin sang giai đoạn sau năm 2030 nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp với tiến độ phát triển hạ tầng.

Đối với Hóa chất Đức Giang, đây là mắt xích quan trọng bởi dự án được thiết kế theo chuỗi khép kín từ khai thác bô-xít, tuyển quặng đến sản xuất alumin và luyện nhôm. Việc lùi thời điểm đầu tư các nhà máy alumin có thể khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh lộ trình triển khai hoặc chia dự án thành nhiều giai đoạn, qua đó kéo dài thời gian đưa toàn bộ tổ hợp vào vận hành.

Bên cạnh đó, quy hoạch cũng yêu cầu rà soát lại số lượng nhà máy chế biến theo từng cụm mỏ, đồng nghĩa quy mô các hạng mục chế biến của Hóa chất Đức Giang sẽ phải được xem xét trong tổng thể quy hoạch mới.

Tháng Mười năm ngoái, Theo bản ghi nhớ, Hóa chất Đức Giang cam kết đầu tư Tổ hợp Bô xít – Alumin – Nhôm quy mô lớn, hướng tới chuỗi sản xuất khép kín từ bô xít đến nhôm thỏi. Quy mô khai thác của dự án khoảng 14,4 triệu tấn quặng bô-xít mỗi năm.

Tổ hợp bao gồm hai dự án thành phần:  Dự án Tổ hợp Bô xít – Alumin tại xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng, khai thác nguyên liệu từ cụm mỏ số 4 (Đắk Nông cũ, theo Quy hoạch 866) và Dự án Nhà máy điện phân nhôm tại ven biển tỉnh Bình Thuận cũ, tận dụng lợi thế nguồn điện từ nhiệt điện và năng lượng tái tạo.

Dự án dự kiến xây dựng 3 nhà máy tuyển quặng có tổng công suất 5,8 triệu tấn quặng tinh/năm, với tổng vốn đầu tư hai giai đoạn khoảng 57.000 tỷ đồng (tương đương 2,3 tỷ USD). Khi đi vào hoạt động, tổ hợp được kỳ vọng đóng góp hơn 4.800 tỷ đồng ngân sách mỗi năm cho tỉnh Đắk Nông.

Đây cũng là dự án có quy mô lớn nhất trong số 4 dự án khai thác bô-xít và sản xuất alumin được các doanh nghiệp đăng ký đầu tư tại Đắk Nông.

Bô-xít là quặng tự nhiên đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế toàn cầu, là nguồn nguyên liệu duy nhất để sản xuất nhôm. Nhôm là vật liệu nhẹ, dẫn điện/nhiệt tốt và chống ăn mòn, vô cùng quan trọng đối với ngành hàng không vũ trụ, ô tô, xây dựng và điện tử. Việt Nam hiện sở hữu trữ lượng bô-xít lớn thứ 2 thế giới, tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên (đặc biệt là Đắk Nông).

Theo địa phương, tổng vốn đăng ký của các nhà đầu tư vào tỉnh hiện khoảng 8 tỷ USD, trong đó riêng bốn dự án bô-xít – alumin chiếm khoảng một nửa.

Nhìn tổng thể, quy hoạch điều chỉnh không làm thay đổi định hướng phát triển dự án bô-xít của Đức Giang khi khu vực Tuy Đức và Đắk Song vẫn được đưa vào quy hoạch khai thác.

Tuy nhiên, quy mô khai thác, tiến độ đầu tư và đặc biệt là khâu sản xuất alumin sẽ phải tuân thủ phương án phân bổ tài nguyên theo cụm mỏ cũng như lộ trình phát triển hạ tầng mà quy hoạch mới đặt ra. Điều này đồng nghĩa dự án 57.000 tỷ đồng của Đức Giang vẫn còn nhiều dư địa triển khai, nhưng tốc độ hiện thực hóa có thể phụ thuộc đáng kể vào quá trình cụ thể hóa quy hoạch trong thời gian tới.

Trong khi dự án bô-xít tại Đắk Nông có thể chịu tác động từ quy hoạch mới, kết quả kinh doanh của Đức Giang cũng đang đối mặt nhiều khó khăn.

Quý I/2026, Tập đoàn Hóa chất Đức Giang ghi nhận doanh thu thuần 2.125,5 tỷ đồng, giảm 24% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất giảm mạnh 48,6%, còn 430 tỷ đồng.

Ngoài áp lực từ giá nguyên liệu đầu vào tăng, hoạt động kinh doanh cốt lõi của doanh nghiệp cũng chịu ảnh hưởng khi Khai trường 25 – mỏ khai thác quặng apatit tại Lào Cai – phải tạm dừng hoạt động để phục vụ điều tra sau khi Chủ tịch Đào Hữu Huyền cùng nhiều lãnh đạo doanh nghiệp bị khởi tố.

Việc không còn nguồn quặng tự khai thác buộc Đức Giang phải chuyển sang sử dụng hoàn toàn quặng apatit nhập khẩu và mua ngoài, khiến giá vốn sản xuất phốt pho vàng tăng đáng kể so với cùng kỳ. Trong bối cảnh mảng hóa chất phốt pho đóng góp khoảng 60% doanh thu, chi phí đầu vào gia tăng đã gây áp lực lớn lên biên lợi nhuận của tập đoàn.