PNJ, DGC, PC1: Ba vụ việc pháp lý, ba mức độ thiệt hại khác nhau

PNJ, DGC, PC1: Ba vụ việc pháp lý, ba mức độ thiệt hại khác nhau

Từ tháng 3 đến tháng 7/2026, cơ quan điều tra khởi tố lãnh đạo cấp cao tại nhiều doanh nghiệp niêm yết lớn, kéo theo những phiên bán tháo gần như giống nhau trên bảng điện tử. Mức tổn thương thực tế đối với giá trị căn bản của từng doanh nghiệp lại chênh nhau rất xa, tùy vào việc sai phạm gắn với cá nhân lãnh đạo hay lan tới hoạt động cốt lõi.

Ảnh minh họa bởi AI.

Ngày 17/03/2026, cơ quan công an khởi tố và bắt tạm giam ông Đào Hữu Huyền – Chủ tịch Tập đoàn Hóa chất Đức Giang cùng con trai là Phó chủ tịch Đào Hữu Duy Anh. Ngày 16/05/2026, Chủ tịch Tập đoàn PC1 (HOSE: PC1) Trịnh Văn Tuấn bị khởi tố cùng 6 nhân sự chủ chốt. Đến ngày 2/7/2026, Bộ Công an cho biết vụ án tại Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia đã có 47 bị can, bao gồm tất cả Chủ tịch HĐQT của loạt doanh nghiệp trên sàn như PC1, TV1, TV2, TV3, TV4.

Cũng trong tháng 7/2026, đường dây buôn lậu hơn 28,000 viên kim cương trị giá trên 1,500 tỷ đồng bị triệt phá, kéo theo quyết định khởi tố nguyên Giám đốc Công ty Giám định PNJ (P-Lab). Ba sự khác hẳn nhau về bản chất, nhưng thị trường phản ứng gần như đồng nhất.

Cổ phiếu DGC rơi từ đỉnh 80,900 đồng hồi tháng 3/2026 về đáy 36,000 đồng phiên 27/07, mất 55.5%. PC1 giảm gần 44% xuống 17,650 đồng/cp vào phiên 18/05; TV2 mất hơn 45% còn 23,650 đồng/cp; riêng PNJ giảm sâu nhất 64%, từ đỉnh hồi cuối tháng 1 xuống 30,750 đồng/cp phiên 24/07. Thị giá phản ánh phản ứng tâm lý tức thì, còn thiệt hại thật chỉ hiện ra khi soi vào dòng tiền từng doanh nghiệp.

Mất dàn lãnh đạo, còn năng lực kinh doanh

Quyết định khởi tố dàn lãnh đạo chủ chốt của PC1 cùng 4 công ty Tư vấn Xây dựng Điện 1, 2, 3, 4 tạo ra khoảng trống điều hành giữa mùa thi công. Tổn hại chủ yếu nằm ở khâu chào thầu, nhất là với các dự án do Ngân hàng Thế giới (WB) hay Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tài trợ, vì nhà thầu có lãnh đạo vướng cáo buộc hối lộ dễ bị loại thẳng ngay từ đầu.

Áp lực thứ hai đến từ nghĩa vụ nợ, khi PC1 bị xác định dùng 90 tỷ đồng trong lô trái phiếu trị giá 900 tỷ đồng để trả nợ ngắn hạn tại VietinBank thay vì bổ sung vốn hoạt động như cam kết. Con số 90 tỷ không quá lớn, nhưng vì sai phạm này, PC1 đã bị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử phạt và buộc phải thu hồi toàn bộ lô trái phiếu 900 tỷ đồng.

Ngược lại, sai phạm được xác định thuộc hành vi cá nhân chứ không phải của pháp nhân, nên công trình đang thi công không bị đình chỉ. Khối lượng hợp đồng ký từ 1-2 năm trước vẫn được nghiệm thu đều, tạo độ trễ lợi nhuận đủ che cú sốc quản trị.

Doanh thu thuần 6 tháng của PC1 đạt 4,206 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 505 tỷ đồng, tăng 63.1% nhờ bàn giao dự án bất động sản Tháp Vàng và thoái vốn công ty liên kết. TV2 đạt 682 tỷ đồng doanh thu, lợi nhuận sau thuế 102 tỷ đồng, riêng quý 2 gấp 8.5 lần cùng kỳ 2025. Tại ngày 30/06/2026, TV2 nắm 2,223 tỷ đồng tiền mặt và tiền gửi, chiếm 48% tổng tài sản, trong khi nợ vay ngắn hạn chỉ 206 tỷ đồng.

Bộ máy của các công ty cũng được kiện toàn nhanh, với bà Trịnh Khánh Linh, sinh năm 1999, nhận quyền kiểm soát tại PC1 và bà Phạm Liên Hải giữ ghế Chủ tịch TV2 dưới sự giám sát của EVN.

Triển vọng trung hạn phụ thuộc vào chu kỳ giải ngân khoảng 18.1 tỷ USD cho lưới điện truyền tải giai đoạn 2026-2030 theo Quy hoạch điện 8, cùng mỏ niken đồng tại Cao Bằng của PC1 với sản lượng được tập đoàn thương mại hàng hóa Trafigura bao tiêu.

Việc CTCP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE: CII) nâng sở hữu tại PC1 lên 11.09%, tương đương gần 1,000 tỷ đồng; và VietinBank Capital trở thành cổ đông lớn với 7.54% là tín hiệu tích cực cho thấy thị giá đã chiết khấu phần nào rủi ro và dòng tiền lớn nhập cuộc.

PNJ trả giá cho việc tự cấp chứng thư cho chính mình

Nếu rủi ro trong vụ án tại PC1 và 4 công ty tư vấn xây dựng điện được giới hạn trong phạm vi con người, thì biến cố tại PNJ chạm thẳng vào niềm tin của người mua đối với uy tín của người bán.

Công ty Giám định PNJ, thường gọi là P-Lab, chỉ có vốn điều lệ 10 tỷ đồng nhưng từng công bố chiếm 70% thị phần kiểm định đá quý trong nước. Nguyên giám đốc đơn vị này bị cáo buộc mài xóa mã laser do Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) khắc trên kim cương nhập lậu, khắc lại mã của P-Lab rồi cấp chứng thư nội địa cho hàng lậu.

Hoài nghi lan sang cả mảng vàng do PNJ vừa sản xuất vừa tự công bố tuổi vàng. Cam kết thu mua lại sản phẩm, vốn là công cụ bán hàng, biến thành quyền chọn bán ẩn đã được khách hàng đồng loạt thực hiện.

Trong 20 ngày đầu tháng 7/2026, giá trị hàng hóa PNJ phải mua lại lên tới 5,900 tỷ đồng, gấp 3.7 lần doanh thu bán hàng cùng kỳ, và đến ngày 27/07 thì vượt 7,000 tỷ đồng. Đó là hiện tượng rút tiền hàng loạt của ngành ngân hàng (bank run), xuất hiện trong một chuỗi bán lẻ trang sức.

Để chặn đà rút hàng, PNJ áp dụng thanh toán chậm 120 ngày chia 5 đợt cho giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên, đồng thời khuyến khích khách đổi sang trang sức khác. Có 95% chấp nhận hoán đổi, kéo giá trị thu mua tuần 21 đến 27/07 xuống 1,162 tỷ đồng, thấp hơn doanh thu 1,393 tỷ đồng của chính tuần đó.

Vụ án được công bố vào tháng 7, nhưng tác động vẫn thể hiện trên báo cáo tài chính quý 2. PNJ phải trích lập dự phòng 866 tỷ đồng cho hoạt động mua lại sản phẩm từ khách hàng, trong khi cùng kỳ 2025 không có chi phí này. Trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho tăng từ 46 tỷ đồng ngày đầu năm lên 410 tỷ đồng vào cuối tháng 6/2026. Kết quả là PNJ lỗ ròng hợp nhất 283 tỷ đồng.

Nhờ nền quý 1 mạnh, lãi ròng 6 tháng vẫn đạt 1,185 tỷ đồng, nhích nhẹ so với cùng kỳ. Dư nợ vay ngắn hạn 3,989 tỷ đồng đa phần được bảo đảm bằng hàng tồn kho và một số tài sản cố định với tổng giá trị sổ sách 4,361 tỷ đồng.

Vụ việc PNJ năm 2026 khiến một số người liên tưởng tới vụ Khaisilk nhập hàng Trung Quốc rồi thay bằng mác Made in Vietnam và bán với giá cao từng bị phanh phui năm 2017. Nhưng giữa hai vụ việc có sự khác biệt căn bản, Khaisilk thừa nhận bán hàng giả; còn PNJ khẳng định kim cương bán ra vẫn là hàng thật, số kim cương mà cựu lãnh đạo P-Lab cấp khống giấy chứng nhận không đi vào hệ thống PNJ, mạng lưới hơn 400 cửa hàng bán lẻ vẫn hoạt động.

PNJ có kế hoạch thuê tổ chức quốc tế độc lập đánh giá chất lượng sản phẩm. Xa hơn, doanh nghiệp nghiên cứu áp dụng sổ cái phân tán (blockchain) để truy xuất nguồn gốc, theo cách tập đoàn trang sức Chow Tai Fook đã làm với chương trình T MARK.

Một mỏ quặng đóng cửa kéo tụt cả mô hình của Hóa chất Đức Giang

Trong khi PNJ còn xoay xở được bằng điều khoản trả chậm và các khoản dự phòng, biến cố tại DGC lấy đi thứ không thể thay bằng kỹ thuật tài chính, đó là quyền khai thác mỏ quặng ở đầu chuỗi sản xuất.

Cáo buộc đối với ban lãnh đạo DGC trải trên ba nhóm tội danh gồm gây ô nhiễm môi trường, vi phạm quy định về khai thác tài nguyên và vi phạm quy định về kế toán. Sau khi cha con Chủ tịch Đào Hữu Huyền bị bắt hồi tháng 3, đến ngày 23/07/2026 cơ quan điều tra khởi tố thêm ba lãnh đạo, trong đó có Tổng giám đốc kế nhiệm Lưu Bách Đạt.

Hồ sơ kế toán bị niêm phong khiến báo cáo tài chính kiểm toán 2025 nộp chậm. Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM đưa cổ phiếu vào diện hạn chế giao dịch, chỉ mua bán phiên chiều từ ngày 26/05/2026, DGC bị loại khỏi rổ VN30 và VN100. Công ty kiểm toán UHY nêu ý kiến ngoại trừ với khoản tồn kho 951 tỷ đồng.

Tổn thất nặng nhất nằm ngoài sàn chứng khoán, khi Khai trường 25 bị dừng khai thác để phục vụ điều tra. Nguồn quặng apatit tự chủ vốn đáp ứng 70% đến 80% nhu cầu và chiếm 25% đến 30% giá thành phốt pho vàng bị cắt, buộc doanh nghiệp nhập toàn bộ quặng từ Ai Cập và Pakistan, gánh thêm cước vận tải biển đang cao.

Từ một nhà sản xuất hoá chất khép kín “làm tất ăn cả”, DGC lùi về vị thế đơn vị gia công ở giữa chuỗi. Giá lưu huỳnh tăng gấp ba lần, giá than cốc và giá điện đều đi lên, kéo biên lợi nhuận gộp co từ 34.9% xuống 23% trong quý 1/2026. Doanh thu thuần 6 tháng đạt 4,540 tỷ đồng, giảm 20.4%, lợi nhuận sau thuế 871 tỷ đồng, giảm 50%.

Các động lực tăng trưởng dài hạn cũng gặp trục trặc khi tổ hợp Nghi Sơn 1, vốn đầu tư 2,400 tỷ đồng, lùi vận hành sang cuối 2026 hoặc đầu 2027 vì Trung Quốc siết xuất khẩu thiết bị titan. Siêu dự án bô xít Đắk Nông vốn 57,000 tỷ đồng bị đóng băng, còn thuế xuất khẩu phốt pho vàng tăng lên 10% năm 2026 và 15% năm 2027 theo Nghị định 199/2025/NĐ-CP.

Bộ đệm chống đỡ đến từ khoản tiền gửi 10,900 tỷ đồng tại ngày 30/06/2026, chiếm 57% tổng tài sản. Nhờ đó, DGC trả tiền nhập quặng giá cao mà không phải vay thêm, chi phí tài chính quý II giảm 63% còn 16 tỷ đồng, đồng thời thu 330 tỷ đồng lãi tiền gửi.

Doanh nghiệp cũng giữ vị thế cung ứng khoảng 1/3 lượng phốt pho vàng xuất khẩu toàn cầu, mặt hàng phục vụ chuỗi bán dẫn và pin xe điện trong lúc Trung Quốc hạn chế bán ra, đồng thời duy trì kế hoạch trả cổ tức tiền mặt tỷ lệ 30%.

Đường về của DGC phụ thuộc vào ba việc chưa có mốc thời gian rõ ràng, gồm làm sạch sổ sách để kiểm toán rút ý kiến ngoại trừ, khôi phục quyền khai thác Khai trường 25 và vận hành Nghi Sơn.

Cùng vướng vào các vụ án lớn và có nhân sự bị khởi tố, các doanh nghiệp lại chịu mức độ tổn hại rất khác nhau. PC1 mất người điều hành nhưng giữ năng lực thi công, nên thiệt hại chủ yếu nằm ở uy tín đấu thầu. PNJ mất một mắt xích chứng nhận sản phẩm và trả giá bằng dòng tiền cùng lợi nhuận ngắn hạn.

DGC là trường hợp duy nhất cấu trúc chi phí bị ảnh hưởng, bởi mất quyền khai thác mỏ quặng nghĩa là biên lợi nhuận những năm tới phải tính lại trên nền giá nguyên liệu nhập khẩu. Điểm chung giúp cả ba đều đang cầm cự được là lớp tài sản tích lũy từ giai đoạn thuận lợi trước đó.

Cú sốc năm 2026 là một phép thử có tính chất phân loại. Thị trường bán trước và hỏi sau, nhưng phần định giá bị mất chỉ trở lại với doanh nghiệp còn nguyên cỗ máy tạo dòng tiền.

Đức Quyền

FILI

– 11:57 06/08/2026